JAK WYGLĄDA ŚWIAT ANIOŁÓW

Biblia mówi, że "miriady miriad" aniołów wypełnia świat między niebem a ziemią. Już sama ta liczba niejednego teologa przyprawiła o zawrót głowy. Jak bowiem rozeznać się w tak nieprzebranym tłumie. Na bardzo prosty pomysł ewidencji aniołów wpadł, żyjący w V w., Pseudo-Dionizy Aeropagita. Idąc za Pismem Święty wyróżnił on dziewięć chórów anielskich - Serafini, Cheruby, Trony, Panowania, Moce, Władze, Zwierzchności, Archaniołowie, Aniołowie. Z kolei poszczególne chóry przydzielił do odpowiedniej triady, czyli do zastępów

Pierwsza triada to dworzanie - aniołowie najbliżsi Bogu, słudzy najbardziej Mu oddani, nazywa się ich często Aniołami Oblicza, ponieważ: "jest to ten święty zastęp, który nieskażonymi oczyma ogląda rozliczne i najbardziej uświęcające wizje, jest oświecany prostymi i bezpośrednimi blaskami i syci się boskim pokarmem". Należą do niej:

1. serafini - czyli "ci, którzy płoną ogniem". Zwani są aniołami miłości, światła. Posiadają największą moc, tworzą wokół Boga ognisko miłości. Otaczają Tron Chwały nieprzerwanie śpiewając "Święty, Święty, Święty". Wyobrażani z promienistymi sercami, płomienistymi skrzydłami, noszą szaty w kolorze czerwonym lub purpurowym.

2. cheruby - "ci, którzy są pełni wiedzy" lub "ci, którzy rozlewają mądrość". To oni bezpośrednio kontemplują Bożą mądrość. Przedstawiani są w błękitnych szatach, które symbolizują jasność umysłu. Atrybutem cherubów jest "zwierciadło mądrości" oraz księga. Mogą mieć kilka par skrzydeł. Na nich unoszony jest Bóg, gdy tylko pragnie udać się w dowolny punkt nieba.

Z tego chóru prawdopodobnie wywodzi się szatan.

3. trony - ich imię wskazuje na "doskonałą niezależność od wszelkiego zepsucia ziemską nieczystością, (...) i trwałe osadzenie przy tym, który jest prawdziwie najwyższy". To aniołowie przebywający przed tronem i Boskim majestatem. Przynoszą ludziom sprawiedliwość Boga. Są symbolem stałości, posłuszeństwa, stabilności i wierności. Ich atrybuty to korona, berło, purpurowe szaty.

Druga triada, zwana Chórami Porządku, to przede wszystkim zarządcy, zajmujący się realizacją planu Opatrzności Bożej.

4. panowania - "nie ulegają nigdy żadnemu zepsuciu, niezłomnie dążą do Tego, który jest prawdziwie Panowaniem i Zasadą każdego panowania". To one wydają polecenia i rozkazy wśród zastępów aniołów. Ich atrybutem jest cesarskie jabłko, berło i korona, noszą szaty w kolorze niebieskim lub purpurowym; uosabiają męskość i autorytet.

5. moce - "Ich imię wskazuje na jakąś nieprzezwyciężoną i niezachwianą cnotę męstwa, naśladującego we wszystkich swoich czynach Boskie dzieła" - oddani bez reszty sprawom Bożym, pomagają także innym w spełnianiu Bożych rozkazów. Ten rodzaj aniołów pośredniczy w działaniach łaski Bożej. Przypisuje się im także moc czynienia cudów. Przedstawiani w zielonych szatach, z wawrzynowymi wieńcami na głowach. Ich atrybutem jest pancerz, lanca, tarcza, hełm, proporzec (biały krzyż na czerwonym polu), laska Mojżeszowa.

6. władze - to imię pokazuje, że "istnieje ponadświatowy i intelektualny porządek władzy, która nie nadużywa w sposób tyrański swojego zwierzchniego władania wobec niżej stojących, ale wznosi się z zapałem i w pięknym ładzie ku boskim rzeczywistościom". Poskramiają złe duchy, określają sposób wykonywania poleceń i rozkazów. Przedstawiani są z buławą i globusem.

Trzecia triada - wykonawcy, najniższa w hierarchii grupa zastępów, realizują wskazania Chórów Porządku, to aniołowie najbliżsi nam, ludziom.

7. zwierzchności - nazwa wskazuje na "ich boską zwierzchność i hegemonię (...) i na ich zdolność pełnego zwracania się do tej Zasady, która jest ponad wszelką zasadą, i na dar skutecznego doprowadzania innych do Niej". Ten zastęp kieruje państwami i narodami, a także aniołami. Ze względu na swoją rangę noszą książęce szaty w zielonym kolorze lub kapłańskie stuły. Przybrani są w królewskie korony, w ręku dzierżą berło, tarcze i inne insygnia władzy.

8. archaniołowie - spełniają czynności poselskie, zwiastując ludziom rzeczy wielkiej wagi. Ze względu na swoją waleczność i nieustępliwość, przedstawiani są w zbroi rycerskiej.

9. aniołowie - duchy najniższego chóru, to opiekunowie konkretnych ludzi, realizują zamysł Boży względem każdego z nas. Są niezwykle uzdolnieni muzycznie i dlatego wyobraża się ich grających na instrumentach. Nie mają przypisanego ściśle określonego koloru.

Na podst. Pseudo-Dionizy Aeropagita, O hierarchi niebieskiej...

Święci Archaniołowie Michał, Rafał i Gabriel

Aniołowie są istotami ze swej natury różnymi od ludzi. Należą do stworzeń, są nam bliscy, dlatego Kościół obchodzi ich święto. Do ostatniej reformy kalendarza kościelnego (z 14 lutego 1969 r.) istniały trzy odrębne święta: św. Michała czczono 29 września, św. Gabriela - 24 marca, a św. Rafała - 24 października. Obecnie wszyscy trzej archaniołowie są czczeni wspólnie.

W tradycji chrześcijańskiej Michał to pierwszy i najważniejszy spośród aniołów (Dn 10, 13; 12, 1; Ap 12, 7 nn), obdarzony przez Boga szczególnym zaufaniem i kluczami do nieba. Hebrajskie imię Mika'el znaczy "Któż jak Bóg". Według tradycji, kiedy Lucyfer zbuntował się przeciwko Bogu i do buntu namówił część aniołów, archanioł Michał miał wtedy wystąpić i z okrzykiem "Któż jak Bog" wypowiedzieć wojnę szatanom.
W Piśmie świętym pięć razy jest mowa o Michale. W księdzie Daniela jest nazwany "jednym z przedniejszych książąt nieba" (Dn 13, 21) oraz "obrońcą ludu izraelskiego" (Dn 12, 1). Św. Jan Apostoł określa go w Apokalipsie jako stojącego na czele duchów niebieskich, walczącego z szatanem (Ap 12, 7). Św. Juda Apostoł podaje, że jemu właśnie zostało zlecone, by strzegł ciała Mojżesza po jego śmierci (Jud 9). Św. Paweł Apostoł również o nim wspomina (2 Tes 4, 16). Jest uważany za anioła sprawiedliwości i sądu, łaski i zmiłowania. Jeszcze więcej znaczenie św. Michała akcentują księgi apokryficzne: Księga Henocha, Apokalipsa Barucha, Apokalipsa Mojżesza itp., w których Michał występuje jako najważniejsza osoba po Panu Bogu, jako wykonawca planów Bożych odnośnie ziemi, rodzaju ludzkiego i Izraela. Michał jest księciem aniołów, który ma klucze do nieba. Jest aniołem sądu i Bożych kar, ale też aniołem Bożego miłosierdzia. Pisarze wczesnochrześcijańscy przypisują mu wiele ze wspomnianych atrybutów; uważają go za anioła od szczególnie ważnych zleceń Bożych. Piszą o nim m.in. Tertulian, Orygenes, Hermas i Didymus. Jako praepositus paradisi ma ważyć dusze na Sądzie Ostatecznym. Jest czczony jako obrońca Ludu Bożego i dlatego Kościół, spadkobierca Izraela, czci go jako swego opiekuna. Papież Leon XIII ustanowił osobną modlitwę, którą kapłani odmawiali po Mszy świętej z ludem do św. Michała o opiekę nad Kościołem.
Kult św. Michała archanioła jest w chrześcijaństwie bardzo dawny i żywy. Sięga on wieku II. Symeon Metafrast pisze, że we Frygii, w Małej Azji, św. Michał miał się objawić w Cheretopa i na pamiątkę zostawić cudowne źródło, do którego śpieszyły liczne rzesze pielgrzymów. Podobne sanktuarium było w Chone, w osadzie odległej 4 km od Kolosów, które nosiło nazwę "Michelion". W Konstantynopolu kult św. Michała był tak żywy, że posiadał on tam już w VI w. aż 10 poświęconych sobie kościołów, a w IX w. kościołów i klasztorów pod jego wezwaniem było tam już 15. Sozomenos i Nicefor wspominają, że nad Bosforem istniało sanktuarium św. Michała, założone przez cesarza Konstantyna (w. IV). W samym zaś Konstantynopolu w V w. istniał obraz św. Michała, czczony jako cudowny w jednym z klasztorów pod jego imieniem. Liczni pielgrzymi zabierali ze sobą cząstkę oliwy z lampy płonącej przed tym obrazem, gdyż według ich opinii miała ona własności lecznicze. W Etiopii każdy 12 dzień miesiąca był poświęcony św. Michałowi.
W Polsce powstały dwa zgromadzenia zakonne pod wezwaniem św. Michała: męskie i żeńskie, założone przez błogosławionego Bronisława Markiewicza (+ 1912, beatyfikowany przez kard. Józefa Glempa w Warszawie w czerwcu 2005 r.). Są to michaelici i michaelitki.
Św. Michał archanioł jest patronem Cesarstwa Rzymskiego, Anglii, Austrii, Francji, Hiszpanii, Niemiec, Węgier, Małopolski; diecezji łomżyńskiej; Amsterdamu, Łańcuta; mierniczych, radiologów, rytowników, szermierzy, szlifierzy, złotników, żołnierzy, a także dobrej śmierci.

W ikonografii św. Michał Archanioł przedstawiany jest w tunice i paliuszu, w szacie władcy, jako wojownik w zbroi. Skrzydła św. Michała są najczęściej białe, niekiedy pawie. Włosy upięte opaską lub diademem. Jego atrybutami są: globus, krzyż, laska, lanca, miecz, oszczep, puklerz, szatan w postaci smoka u nóg lub skrępowany, tarcza z napisem: Quis ut Deus - "Któż jak Bóg", waga.

Gabriel po raz pierwszy pojawia się pod tym imieniem w Księdze Daniela (Dn 8, 15-26; 9, 21-27). W pierwszym wypadku wyjaśnia Danielowi znaczenie tajemniczej wizji Barana i Kozła, ilustrującej podbój przez Grecję potężnych państw Medów i Persów; w drugim wypadku archanioł Gabriel wyjaśnia prorokowi Danielowi przepowiednię Jeremiasza o 70 tygodniach lat. Imię "Gabriel" znaczy tyle, co "mąż Boży" albo "wojownik Boży". W tradycji chrześcijańskiej (Łk 1, 11-20. 26-31) przynosi Dobrą Nowinę. Ukazuje się Zachariaszowi zapowiadając mu narodziny syna Jana Chrzciciela. Zwiastuje także Maryi, że zostanie Matką Syna Bożego.
Według niektórych pisarzy kościelnych Gabriel był aniołem stróżem Świętej Rodziny. Przychodził w snach do Józefa (Mt 1, 20-24; 2, 13; 2, 19-20). Miał być aniołem pocieszenia w Ogrójcu (Łk 22, 43) oraz zwiastunem przy zmartwychwstaniu Pana Jezusa (Mt 28, 5-6) i przy Jego wniebowstąpieniu (Dz 1, 10). Niemal wszystkie obrządki w Kościele uroczystość św. Gabriela mają w swojej liturgii tuż przed lub tuż po uroczystości Zwiastowania. Tak było również w liturgii rzymskiej do roku 1969; czczono go wówczas 24 marca, w przeddzień uroczystości Zwiastowania. Na Zachodzie osobne święto św. Gabriela przyjęło się dopiero w wieku X. Papież Benedykt XV w roku 1921 rozszerzył je z lokalnego na ogólnokościelne. Pius XII 1 kwietnia 1951 r. ogłosił św. Gabriela patronem telegrafu, telefonu, radia i telewizji. Św. Gabriel jest ponadto czczony jako patron dyplomatów, filatelistów, posłańców i pocztowców. W 1705 roku św. Ludwik Grignion de Montfort założył rodzinę zakonną pod nazwą Braci św. Gabriela. Zajmują się oni głównie opieką nad głuchymi i niewidomymi.

W ikonografii św. Gabriel Archanioł występuje niekiedy jako młodzieniec, przeważnie uskrzydlony i z nimbem. Odziany w tunikę i paliusz, czasami nosi szaty liturgiczne. Na włosach ma przepaskę lub diadem. Jego skrzydła bywają z pawich piór. Szczególnie ulubioną sceną, w której jest przedstawiany w ciągu wieków, jest Zwiastowanie. Niekiedy przekazuje Maryi jako herold Boży zapieczętowany list lub zwój. Za atrybut służy mu berło, lilia, gałązka palmy lub oliwki.

Rafał przedstawił się w Księdze Tobiasza, iż jest jednym z "siedmiu aniołów, którzy stoją w pogotowiu i wchodzą przed majestat Pański" (Tb 12, 15). Występuje w niej pod postacią ludzką, przybiera pospolite imię Azariasz i ofiarowuje młodemu Tobiaszowi wędrującemu z Niniwy do Rega w Medii swoje towarzystwo i opiekę. Ratuje go z wielu niebezpiecznych przygód, przepędza demona Asmodeusza, uzdrawia niewidomego ojca Tobiasza. Hebrajskie imię Rafael oznacza "Bóg uleczył".
Ponieważ zbyt pochopnie używano imion, które siedmiu archaniołom nadały apokryfy żydowskie, dlatego synody w Laodycei (361) i w Rzymie (492 i 745) zakazały ich nadawania. Pozwoliły natomiast nadawać imiona Michała, Gabriela i Rafała, gdyż o tych wyraźnie mamy wzmianki w Piśmie świętym. W VII w. istniał już w Wenecji kościół ku czci św. Rafała. W tym samym wieku miasto Cordoba w Hiszpanii ogłosiło go swoim patronem.
Św. Rafał Archanioł ukazuje dobroć Opatrzności. Pobożność ludowa widzi w nim prawzór Anioła Stróża. Jest czczony jako patron aptekarzy, chorych, lekarzy, emigrantów, pielgrzymów, podróżujących, uciekinierów, wędrowców, żeglarzy.

W ikonografii św. Rafał Archanioł przedstawiany jest jako młodzieniec bez zarostu w typowym stroju anioła - tunice i chlamidzie. Jego atrybutami są: krzyż, laska pielgrzyma, niekiedy ryba i naczynie. W ujęciu bizantyjskim ukazywany jest z berłem i globem.